Tsead Bruinja

Het klooster in na de harde politiefilm met snelle motoren.

Voor wie de mooie avond in Perdu rondom Stofsûgersjongers / Stofzuigerzangers gemist heeft en/of voor wie graag de composities op de cd Stofsûgersjongers van Femke IJlstra live wil horen, kom op 24 mei naar het Bethaniënklooster, Barndesteeg 6B te Amsterdam.

Hieronder de uitnodiging:

Reserveren wordt sterk aangeraden. Dat kan via femkeijlstra@hotmail.com.

(Ets door Mirka Farabegoli - http://www.mirkafarabegoli.com/)

Ik zal tijdens de presentatie zeker onderstaand gedicht uit de bundel voordragen, waarvan ik me net bedacht dat het eigenlijk 'harde politiefilm snelle motoren' zou moeten zijn (of zoals ik via google las - harde politiefilm snelle momenten), maar dit is ook mooi en toepasselijker, bijna een tekst voor een contactadvertentie. 

harde politieman snelle motor

in een oude schuur zitten vier jonge blazers
van de dorpsfanfare met tussen hen in
een fles whisky

de een heeft al baardgroei
bij de ander is het dons
dat de klok slaat

ze spelen mee met de beat uit een speelgoedkeyboard
ze staren naar de fles en mijmeren over jeltsje van de videotheek
hoe ze voorover leunt als ze de kortingsbonnen
uit de krant knipt

de stad waar ze gaan studeren
het uit huis en het laatste optreden van de fanfare
wie er aan de weg zal staan

is het richt van wie henk de pony mocht borstelen
en de stal uitmestte

die hem in de bar-dancing lang aankeek
maar die laatste stap nooit aandurfde
net als henk

is het het buurmeisje nynke waar wiebe mee op zwemmen zat voor diploma c
zuster van zijn beste vriend van wie het zwempak net wat doorzichtiger was
dan ze zelf dacht

of was het jan die pieter een steen op zijn kop liet vallen
steen die aan een touw over een hoge tak hing
en als val diende voor vijanden
die ze nooit hadden gezien

jan zijn vader was bij de politie
als er wat loos was vroeg hij wat er gebeurd was
en stoof snel de tegenovergestelde kant op

jan had een snorretje net als zijn vader
en een paar van de jongens alleen
nog maar dons

dons dons wordt baard voor alle jongens
en zolang hun kop het nog doet blazen ze alle vier ’s nachts

in een oude schuur met een fles whisky tussen hen in
en posters aan de muur van richt nynke jan en jeltsje
terwijl ze de kortingsbonnen uit de krant knipt 

 

harde politieman snelle motor

yn in âld skuorre sitte fjouwer jonge blazers
fan de doarpsfanfare mei tusken harren yn
in flesse wisky

de ien hat al burd
by de oare is it dûns
dat de klok slacht

se spylje mei de beat mei út in boartersguodkeyboard
se stoarje nei de flesse en mimerje oer jeltsje fan de fideoteek
hoe’t se foaroer linet at se de koartingsbonnen
út de krante knipt

de stêd dêr’t se studearje sille
it út hûs en it lêste optreden fan de fanfare
wa’t der oan de dyk stean sil

is it richt fan wa’t henk de pony boarstelje mocht
en de stâl útmjokse

dy’t him yn de bar-dancing lang oanseach
mar noait dy lêste stap oandoarde
lykas henk

is it it buorfamke nynke dêr’t wiebe mei op swimmen siet foar diploma c
suster fan syn bêste maat fan wa’t it swimpak krekt wat trochsichtiger wie
as se sels tocht

of wie it jan dy’t pieter in stien op ’e kop falle liet
stien dy’t oan in tou oer in hege takke hong
en as fal foar fijannen tsjinne
dy’t se noait sjoen hienen

jan syn heit wie by de plysje
at der wat loas wie frege er wêr’t it bard wie
en stode gau de oare kant op

jan hie in snorke lykas syn heit
en guon fan de jonges allinnich
noch mar dûns

dûns dûns wurdt burd foar alle jonges
en salang at de kop it docht blaze se alle fjouwer nachts

yn in âld skuorre mei in flesse wisky tusken harren yn
en posters oan de muorre fan richt nynke jan en jeltsje
wylst se de koartingsbonnen út de krante knipt

© Tsead Bruinja

 

TRACKLIST

1. Femke d’r Solo (2012) - Micha Hamel (1970)

2. Wings of the Grasses (2004) - Hilary Tann (1947)
Met Nora Fischer, zang. Tekst: Menna Elfy

3. Femke en la Gran Ciudad (2009) - Guillermo Lago (1960)
Voor sopraansaxofoon en tape

4. Lullaby for a Mourning Child (1995) - Charles Rochester Young (1965)
Met Jelmer Tichelaar, slagwerk

5. De Bazuin (2011) - Geert Schoonbeek de Vlaming (1965)
Met Arno Bornkamp, baritonsaxofoon

6. Two Memorials (1995/2000) -Marc- Anthony Turnage (1960)

I Trier
II Memorial

Aanschafinformatie:

Stofsûgersjongers - Femke IJlstra
2013 Skarster Music Investment 
buma stemra ST 1301-2

Dickinson, Laverman en Opium

Was nog niet op de hoogte van het Friese weblog van Klaas van der Hoek, conservator handschriften en moderne letterkunde bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Van der Hoek publiceert op zijn blog o.a. Friese vertalingen van de poëzie van Emily Dickinson en verslagen over literaire evenementen. Zo schreef hij over het programma ter ere van Tsjêbbe Hettinga bij de Nieuwe Liefde en over de bundelpresentatie van Stofsûgersjongers / Stofzuigerzangers. Zijn blog is hier http://www.konsenylje.nl/ te vinden.

In het Fries klinkt:

There’s been a Death, in the Opposite House,
As lately as Today –
I know it, by the numb look
Such Houses have – alway –

Zo:

In Stjergefal, yn it Hûs hjir Tsjinoer,
It barde Hjoed – saniis –
Ik wit it troch it oansicht, njoer,
Dat Sa’n Hûs – eigen is –

(...)

Lees de rest van de vertaling hier. 

Zaterdagmiddag ben ik te gast bij Opium Radio. Waar verder gesproken zal worden over welke vijf kleine theatervoorstellingen uitgekozen zijn voor het Nederlands Theater Festival, dat begin september wordt gehouden bij de start van het nieuwe toneelseizoen, door Arthur Japin. Daarnaast vertelt kleinkunstkenner Daan Bartels over wat volgens hem de nieuwe klassieke kleinkustliedjes zijn en komt Ernst Daniel Smid aan het woord over wat Verdi's opera La Traviata zo bijzonder maakt.

Vorige week was Nynke Laverman te gast bij Opium in het kader van haar prachtige nieuwe cd 'Alter'. Haar optredens zijn o.a. te beluisteren in het eerste uur (na 11 min.) en in het tweede uur (na 9 min.) via http://avro.nl/audioplayer/?p=opiumzat.

Hieronder twee van de liedjes van de cd en een item dat Omrop Fryslân over de nieuwe plaat maakte. 

 

 

Het mooiste nummer op de cd vind ik tot nu toe het duet met dichter Tsjêbbe Hettinga dat ook via soundcloud te beluisteren is:

 
Meer op: http://nynkemusic.com/

EIGEN HANDEL

Omdat ik nog niet weet waar de Stofzuigersjongers allemaal te koop zijn, hieronder een handreiking.

Online is het boek te bestellen via:

De website van de uitgeverij - http://afuk.nl/?page=shop_product&productID=4563

De Friese Boekhandel website - http://frieseboekhandel.nl/basis.php?nurpage=y&nur=524&sort=alfa&find=906273944X#.UYuu0aKGHTo

(Volgens de website rekenen ze boven de 20 euri geen verzendkosten)

De website van de Perdu online boekhandel - http://www.boekhandelperdu.nl/Stofsugersjongers/stofzuigerzanger

Daarnaast zal het boek ongetwijfeld bij verschillende boekhandels in Friesland liggen en in het westen zeker bij boekhandel Perdu aan de Kloveniersburgwal te Amsterdam.

Friesch Dagblad gisteren - Frysk Deiblêd juster

Ernst Bruinsma merkte nog een rare fout op aan het einde van deze tekst. De vormgeefster is Monique Vogelsang en niet Vogelvanger. Monique maakt mooi werk, bekijk het op:

http://www.moniquevogelsang.nl/nieuws/

Website: http://www.frieschdagblad.nl/

Auteur: Gebrich van der Meer

Buurjongetje die 'Hollands' praten & hete spinazie à la crème

Gisteren werd ik door Anton de Goede geïnterviewd voor VPRO's De Avonden. Je kunt het gesprek hieronder terugluisteren (het begint om 1.42.06).

 

Tijdens het eerste uur is er een gesprek te horen dat Tjitske Mussche had met Wouter Godijn over zijn nieuwe roman Hoe ik een beroemde Nederlander werd. Een fijne passage uit het boek vond ik:

...Zoals de meeste mannen had ik in mijn tienerjaren de neiging als ik eenmaal goed en wel in een meisje was na hooguit een minuut te ontbranden. Zoals de meeste mannen had ik daarna geleerd me te beheersen. (Bijvoorbeeld door heel intensief te denken aan het harige gezicht van een bepaalde voetballer of aan een diep bord vol spinazie à la crème: de bijdrage van deze en andere visioenen aan een succesvol verloop van de coïtus valt moeilijk te overschatten. Je zou er zelfs een soort dialectiek van de liefde op kunnen baseren, maar als ik daarover begin, blijf ik éch klem zitten tussen deze haakjes.)...

Ik moest even denken aan het geweldige lied van Meindert Talma 'Voetballers met baarden en snorren', met wat lijkt op een heus kozakkenkoor. Benieuwd of Wouter daar ook naar geluisterd heeft.

 

Aan het einde van het gesprek met Anton de Goede voor de Avonden, lees ik de Nederlandse vertaling van het gedicht 'Fennema' (eigenlijk meer een reeks), waarvan ik vanochtend zelf het Friese origineel heb opgenomen. Over het huis waar we uit moesten in de jaren tachtig later meer. Hier eerst:

 

FENNEMA

fennema had een zuur hoofd en met dat hoofd
en dat wijf zou hij in ons huis wonen

ik wilde de vette ratten die ik onder uit de kruipruimte vandaan had gehaald
bij de verbouwing nieuw leven inblazen en loslaten

wij wachtten op de zomervakantie
met het verhuizen

ik speelde weken daarvoor
met mijn aanstaande buurjongetjes
die nederlands spraken

wij spelen soldaatje als iemand op je schiet
en raakt ben je tien seconden
dood

binnen de kortste keren kreeg ik het aan de stok
met de commandant

over wanneer je echt dood was

hij schoot mis
dat valt niet te controleren
zei ik

*

fennema had twee zonen ze keken
gemeen uit de ogen maar niet zo zuur als hun vader

op mijn slaapkamer lachte de ene me uit
hier zal ik me wel vermaken

maar ik geloof niet dat hij uren door het raam
de weilanden over vloog of brood met aardbeien
en suiker in de tuin opat

een speelgoedtrekker met trappers
en gras dat zijn vader net gemaaid had
op de kar

*

moeder roept op de veranda
naar de blonde jongen van het loonbedrijf
of hij komt eten

vierkante pakken hooi
poept zijn machine uit

ik denk ook niet dat de zoon van fennema
in bomen klimt en zich door de wind laat wiegen
met een vriendje zich verstopt
voor diens ouders

voor geen eind aan dit op bed zonder televisie

*

wij rijden er met het hele gezin langs
ik val uit de gerooide bomen

het is beter zo het huis verzakt
en is later niets meer waard

maar moeder is al lang dood
en het huis staat er nog

als ik dood ben zoek ik haar op
gaan we samen terug
jagen we fennema eruit

© Mirka Farabegoli -  www.mirkafarabegoli.com

 

FENNEMA

fennema hie in soere kop en mei dy kop
en dat wiif soe er yn ús hûs wenje
ik woe de fette rotten dy’t ik ûnder út 'e krûprûmte helle hie
by de ferbouwing nij libben ynblaze en loslitte

wy wachten op de simmerfakânsje
mei it ferfarren

ik boarte wiken dêrfoar
mei myn oankommende buorjonkjes
dy’t hollânsk praten

wij spelen soldaatje als iemand op je schiet
en raakt ben je tien seconden
dood

binnen de koartste kearen krige ik lijen
mei de kommandant

oer wannear'tst echt dea wiest

hij schoot mis
dat valt niet te controleren
sei ik

*

fennema hie twa soannen se seagen
gemeen út ’e eagen mar net sa soer as harren heit

op myn sliepkeamer lake de iene my út
hjir sil ik my wol fermeitsje

mar ik leau net dat hy oeren troch it rút
de lannen oer flein hat of bôle mei ierdbeien
en sûker yn ’e tún opiet

in boartersguodtrekker mei trapers
en gers dat syn heit krekt meand hie
op ’e karre

*

mem baltet op de feranda
nei de blonde jonge fan it leanbedriuw
oft er komt te iten

fjouwerkante pakken hea
poept syn masine út

ik tink ek net dat de soan fan fennema
yn beammen klimt en de wyn him widzje lit
mei in maat him ferstoppet
foar dy syn âlden

foar gjin ein oan dit op bêd sûnder tillevyzje

*

wy ride dêr del mei it hiele húshâlden
ik rûgelje út de roaide beammen

it is better sa it hûs fersakket
en is letter neat mear wurdich

mar mem is al lang dea
en it hûs stiet der noch

at ik dea bin sykje ik har op
geane we tegearre werom
jeie we fennema der út

 

© Tsead Bruinja

Afkomstig uit Stofsûgersjongers / Stofzuigerzangers (Afûk, 2013)
Bestellen? Dat kan via afuk.nl/?page=shop_product&am…=4563&language=nl

 

Geen museumstuk

Later meer recent materiaal (o.a. het gedicht 'Fennema' uit de nieuwe bundel), maar nu eerst een aantal filmpjes en geluidsopnames van wat langer geleden.

  

Op uitnodiging van Poetry International werd ik in 2006 gevraagd om een gedicht te schrijven bij een schilderij van Rembrandt. Ik koos 'Jeremiah treurend om de verwoesting van Jeruzalem'. De VPRO maakte een filmpje van mijn voordracht voor het schilderij.

Meer dichters en filmpjes op http://www.geschiedenis24.nl/dossiers/Rijn-Rembrandt-Harmenszoon-van-1606-1669.html

 

*

zegt ze

de wind door de twijgen
vindt een knoop

de wind door de twijgen
vindt een stam

struikelt in de slootkant
en vindt deinend water

stuit

ze trekt een cirkel in het zand

het weiland in september ligt er weelderig bij als een luie rentenier die in de bloei van zijn leven het werk neer kan leggen. hoge inzet. oud geld. een man die desondanks geen plaats wil maken, die het werken is gaan zien als spelen. hij neemt de zeis om het laatste gras neer te bedden en op te voeren

hoe kan hier een slotakkoord zijn aanvang vinden
hoe kan hiervoor een instrument uit ons

die bestookt door dromen die we als cruciale bondgenoten zien
een schuur invluchten bij de minste regen

zegt ze

teken een cirkel op de grond
met twee slapende mensen daarin
om voorlopig

of erger te voorkomen

 

© Tsead Bruinja

Uit de bundel Bang voor de bal (Cossee, 2007)
http://www.uitgeverijcossee.nl/boek/Bang-voor-de-bal-T214.php

(Bron: http://www.maretakkenman.nl/de-maretak/)

Twee jaar daarvoor schreef ik op uitnodiging van Aïda en de Hortus een gedicht geïnspireerd door de maretak die zich als een parasiet met een appelboom had laten vergroeien:

Faraway voices - Frisian poet Tsead Bruinja reads 'Girl underneath the apple tree' from Tsead Bruinja on Vimeo.

 

 

MEISJE ONDER DE APPELBOOM

de goede aarde die zich omdraait naar de zon
en de nacht die zich terugtrekt uit haar takken

de appels

de kleine blonde haartjes op haar kippenvel

de nacht tussen haar borsten
en het boek op schoot

ik had een gezicht
dat half af was

en

wilde

                     meelezen

zanger die met lijm
aan zijn klauwen de boom niet meer uit
kan komen rollen

en geen vogels vangt

zakje bloed zonder handen

in zijn hoofd
een nieuwe stilte

aan zijn lichaam
een nieuw paar handen

*

FAMKE ÛNDER DE APPELBEAM

de goede ierde dy't him omdraait nei de sinne
en de nacht dy't him weromlûkt út har takken

de appels

de lytse ljochte hierkes op har pikefel

de nacht tusken haar boarsten
en it boek op skoat

ik hie in gesicht
dat heal ôf wie

en

woe

                      meilêze

sjonger dy't mei lym
oan de klauwen de beam net mear út
rûgelje kin

en gjin fûgels fangt

pûdsje bloed sûnder hannen

yn syn holle 
in nije stilte

oan syn lea
in nij pear hannen

 

© Tsead Bruinja

'Famke ûnder de appelbeam' kwam terecht in de bundel Gers dat alfêst laket (Bornmeer, 2005) en later ook in Geboorte van het zwarte paard (Cossee, 2008). De openingscyclus van Gers dat alfêst laket / Gras dat alvast lacht las ik voor op muziek van Jaap van Keulen tijdens 'Disorientation - new ways of storytelling' in Filmtheater Rialto te Amsterdam in 2005. Ons publiek bestond uit tien mensen die verspreid door een bioscoopzaal zaten. Ons eerste optreden was daardoor niet erg goed, maar het tweede optreden ging vooraf door een aantal prachtige korte films van Marc de Cloe en dat inspireerde ons tot het volgende:

 

 

GERS DAT ALFÊST LAKET

elk wurd dat ik by dy dellis
oan ’e grûn en foar dyn fuotten
is in wurd tefolle

it kâlde gers dêrûnder
krekt meand krekt wiet
fan de moanne
it leit in dei

no wachtsje op de sinne
en hân foar de mûle
en hân foar de grap

wachtsje op hoe’t

krekt meand gers
laket

sjocht my oan
kom oerein
laket laket laket

elk wurd
wier wurd laket
laket
bliid

as in bêd dat noch net op
makke is

laket
krekt
meand en glêd

krekt meand en bliid
laket it gers mei de hân
op de mûle

en elk wurd dat ik skylk skynber sêft
by dy dellis op it nije gers en foar dyn djoere fuotten
is in wurd tefolle dat laket en laitsje sil

*

GRAS DAT ALVAST LACHT

elk woord dat ik bij je neerleg
aan de grond en voor je voeten
is een woord te veel

het koude gras daaronder
pas gemaaid net nat
van de maan
het ligt een dag

nu wachten op de zon
en hand voor de mond
en hand voor de grap

wachten op hoe

pas gemaaid gras
lacht

kijkt mij aan
kom overeind
lacht lacht lacht

elk woord
waar woord lacht
lacht
blij

als een bed dat nog niet op
gemaakt is

lacht
pas
gemaaid en glad

pas gemaaid en blij
lacht het gras met de hand
op de mond

en elk woord dat ik later schijnbaar zacht
bij je neerleg op het nieuwe gras en voor je kostbare voeten
is een woord te veel dat lacht en lachen zal

*

pake harret de seine
en laket

syn kâlde yltige hannen
bjinne de bonken skjin

oansketten gûchelhannen
troch har broekje

it kreaket wer
de tiid

*

opa scherpt de zeis
en lacht

zijn koude eeltige handen
boenen de botten schoon

aangeschoten goochelhanden
door haar broekje

het kraakt weer
de tijd

*

hy krôket wer
de minime god
fan it ferskil

hy krôket
en ferskoot de pion

pake laket

no sjen wa’t
de ring past

wa’t om it boadskip
te stjoeren falt

en roppe
hiel lûd roppe

*

hij boert weer
de minieme god
van het verschil

hij boert
en verschuift de pion

opa lacht

nu zien wie
de ring past

wie om de boodschap
te sturen valt

dan roepen
heel hard roepen

*

ûnder in heap seinen
sliept it lekker

gers dat alfêst laket
groetet de sinne

har laits

is de wurgens út
naaid

*
onder een stapel zeisen
slaapt het zacht

gras dat alvast lacht
groet de zon

haar lach

is de moeheid uit
genaaid

*

wa sjongt wa
de búk yn

wa komt foar wa
de bosk út

wa laket as in mes
har de takomst yn

en koest troch de tonger
hinne har it longerjen yn

wa segenet de sinne
op ’e nij
mei in berte

en is it nije gers

*

wie zingt wie
de buik in

wie komt voor wie
het bos uit

wie lacht als een mes
haar de toekomst in

en slaapt door de donder
heen haar het verlangen in

wie zegent de zon
opnieuw
met een geboorte

en is het nieuwe gras

© Tsead Bruinja

 

Inzoomen op Femke - Deel II - interview

Florian Cats maakte ook dit filmpje met daarin een Friestalig interview met saxofoniste Femke IJlstra.

 

Meer over Femke: http://www.syrenesaxofoonkwartet.nl/Pages/musici/femke.html

Inzoomen op Femke

Florian Cats maakte voor útjouwerij de Afûk een filmpje, waarin Femke IJlstra de wapenen opneemt ;o)

Stofsûgersjongers - Stofzuigerzangers from deMoanne on Vimeo.

Anton de Goede van de VPRO interviewde mij dit weekend voor Villa VPRO en De Avonden. De uitzending van Villa VPRO is te beluisteren op http://www.vpro.nl/ rond 37.11 min.

De uitzending van de Avonden vindt morgenavond plaats http://programma.vpro.nl/deavonden. 

Bij nader inzien - recensie 'Stofsûgersjongers / Stofzuigerzangers'

Jelle van der Meulen, muzikant, docent en recensent van de Friese literatuur voor NBD/Biblion is van huis uit geen Fries. Tijdens zijn studie Nederlands volgde hij het als bijvak en sindsdien volgt hij de Friese literatuur op de voet. Zijn website is een goede Nederlandstalige bron voor wie meer over Friese boeken wil lezen.

Bron: http://vaagmagazine.com/2012/08/vork-en-mes-altijd-bij-de-hand/

Van der Meulen schreef over Stofsûgersjongers / Stofzuigerzangers het volgende:

"Het is een prachtig boek geworden, dit samenwerkingsverband tussen de dichter Tsead Bruinja, beeldend kunstenares Mirka Farabegoli en saxofoniste Femke IJlstra. Deze drie kunstenaars zijn alle drie in Friesland geboren, verhuisd naar een stad, maar raakten Friesland niet helemaal kwijt. Uitgangspunt van hun samenwerking was een poging om een gevoel uit te beelden van weemoed naar vroeger en het 'thuiskomen in de breedste zin van het woord'. Dat is bijzonder goed gelukt.

Alleen al in de verschillende muziekstukken van Femke IJlstra klinkt er genoeg weemoed door. Bij elk van de zes stukken op de cd geeft IJlstra in het boek een kleine toelichting, maar dat is nauwelijks nodig om te begrijpen wat de stukken verbeelden. Zo staat er bij het derde nummer 'Femke en la Gran Ciudad', een compositie van Guillermo Lago voor sopraansaxofoon en tape, dat het op swingende wijze de tweestrijd tussen de grote stad en het Friese platteland toont. In de toelichtingen bij de andere stukken staan verder woorden als 'heimwee', 'terugkeer naar de natuur en stilte in Friesland', 'ouderlijk huis', 'oude slaapkamerraam', 'afscheid'. Dat zijn allemaal herkenbare elementen die op een sprankelende en spannende manier in deze muziek zitten, maar de beste typering geeft IJlstra ook zelf, als ze zegt dat de stukken haar veel vrijheid geven om te doen wat ze graag wil met haar muziek: verhalen uitbeelden.

Dat is ook wat Tsead Bruinja doet in de Fries-Nederlandse gedichten in deze bundel: verhalen vertellen en dan vooral veel verhalen over vroeger. Dat is niets nieuws, dat deed hij in zijn poëzie vaker. Tegelijkertijd zitten er ook heel veel lijntjes naar het heden in de gedichten. Het eerste gedicht, dat aan de zes afdelingen in de bundel voorafgaat, begint haast homerisch (en als ik citeer, citeer ik de Friese versie en voor wie dat niet kan lezen: koop deze tweetalige gebonden dichtbundel met 37 gedichten in het Fries en uiteraard net zoveel in het Nederlands, met elf etsen paginagroot (25 x 20 cm) afgedrukt en dan ook nog herhaaldelijk details uitvergroot, plus een cd met unieke nummers voor slechts €22,50 en lees de Nederlandse vertalingen):

bonken fertel my fan de siel
dy't om jim hinne plakt sit

fan it pún
fan de huzen
fan de fijannen

fan de swalker
dy't om jin hinne rust

wêr't er begûn is
wat er fernield hat
wat byinoar brocht

Dan volgt de eerste afdeling 'Boartersplak', met veel herinneringen aan de jeugd van de dichter, bij pake en beppe bijvoorbeeld, maar de titel 'boartersplak' is behoorlijk misleidend. Kun je het 'kealleleafdeleafdessfertriet' nog wel humoristisch opvatten, bij de werkloosheid van heit is dat al lastiger en de dan nog jonge dichter is in het gedicht 'Fennema' bepaald niet blij dat er een nieuwe familie het huis van zijn gezin komt overnemen. Bij dit gedicht staat een mooi dreigende ets van Mirka Farabegoli waarin ze het gedicht niet alleen invult, maar ook aanvult, zoals in veel van de etsen het geval is. 

Het gedicht 'walkman' begint heel speels met 'wy hienen in spultsje betocht / by eltse ramp of oarloch dienen wy / wa't it hurdste laitsje koe', maar in de laatste strofe 'fergie it laitsjen ús / waard de wrâld grutter / de pine djipper / it hert lytser'. Het gedicht 'beafeart' is ronduit grimmig waar het gaat over een borstenbegraafplaats voor afgezette borsten, de pijn van de moeders, zusters, vrouwen en de machteloosheid van de zonen, broers en vaders. Opvallend is dat bij dit gedicht een van de lieflijkste etsen van dit boek is afgedrukt. 

De gedichten zijn lang niet allemaal in hetzelfde lettertype en in dezelfde kleur afgedrukt. Het gedicht 'aksint' is zelfs lastig leesbaar, omdat de letters verticaal zijn afgedrukt in plaats van horizontaal. Het gedicht gaat over het Friese accent dat de dichter wilde kwijtraken en weer terugvond, maar legt vooral bloot waar de dichter niet over wilde/durfde schrijven. Het eindigt met een mooi eenvoudig en tegelijk groots beeld: 'der streamde in sleat yn my dy't in rivier wurde woe / in sleat dy't dreamde fan oseanen'. Die variatie in lettertypen en kleuren werkt wonderwel in deze bundel; bij dit gedicht geeft het onder andere de problematiek van het opschrijven van iets pijnlijks aan. Bij andere gedichten kan ik eerlijk gezegd niet altijd goed verklaren waarom een afwijkend lettertype of kleur werkt en wat het dan precies doet. 

Ook in de andere delen van de bundel gat het veel over vroeger, maar bijna altijd is er ook de verbinding met het heden. Moeiteloos verbindt de dichter in het gedicht 'Achter op in âlde fyts' een verhaal over een ophefmakende opmerking van zijn oma met de eerste ontmoeting van zijn eigen geliefde en rondt dat af met ' beppe soe it sûnder mis allegearre prachtig fûn ha'. Vooral in het derde deel staan van dat soort gedichten, hoewel de dichter zelf die verbinding tussen dingen van vroeger en nu soms te ver vindt gaan en niet altijd vindt passen: 'eins fyn ik dat dit net kin nammen ut 'e popwrâld / yn in frysk fers sa neist pake en beppe of heit en mem'. 

Tot nu toe vond ik Bruinja's gedicht 'leave nimmen wit hoe't wy yn eardere libbens' (uit De wizers yn it read, 2000) het mooiste Friese liefdesgedicht dat ik kende, maar in deze bundel staat het gedicht 'bêd' dat daar wel heel dicht bij in de buurt komt, misschien wel omdat dat gedicht ook nog speelt met de twee talen waarin de dichter leefde/leeft: zijn moedertaal, het Fries, en de taal waarin hij nu al weer zo lang leeft en die de taal van zijn geliefde is, het Nederlands. Het gedicht begint zo:

'de nammen dy'tst brûkst
foar it iten it bestek en it servys op tafel
binne net de earste nemmen

dy't ik learde foar iten bestek en servys

(…)

en eindigt met:

'foar dy dingen dingen brûkst no

deselde nammen

dyn bêd en tuten
alle jierren wurde se
langer

 

Ongetwijfeld speelt bij mijn waardering voor dit gedicht ook een rol dat ik inmiddels de geliefde van de dichter een soort antwoord op dit gedicht heb horen voordragen, een uiteraard Nederlandstalig gedicht met de veelzeggende Friese titel 'Hûs' (Huis). 

De laatste afdeling van de bundel 'by in freon del gean' laat nog weer eens goed de werkwijze van de dichter zien. Als in een raamvertelling begint deze afdeling met een gedicht over opa die blokken aan de trappers heeft gemaakt, zodat de kleinzoon op de te grote 'derdehands' herenfiets kan fietsen en eindigt deze ook weer met een gedicht dat begint met 'pake sloech spikers troch de trapers sadat ik op de hearefyts koe', waarin verschillende elementen uit de bundel terugkomen. Tussen deze twee gedichten in staan vier gedichten die zich in deze tijd afspelen en waarvan de eerste drie beginnen met de zin 'ûnder it bêd yn it nije hûs / fan myn bêste freon en syn frânske frou / stean fjouwer klossen' en het vierde gedicht begint met een variant daarop. 

Na eerste lezing vond ik deze nieuwe gedichten van Tsead Bruinja een beetje tegenvallen. Ze leken me minder beelden te bevatten dan zijn vorige poëzie. Bij nader inzien valt dat wel mee. Misschien zijn deze gedichten wel iets makkelijker toegankelijk dan van een deel van Bruinja's vorige poëzie, maar ik kan me ook voorstellen dat dat een bewuste keus geweest is van de dichter, omdat de beelden van de muziek en de etsen een belangrijke rol spelen. Bovendien is het vooral de grote samenhang tussen deze gedichten in deze bundel en de combinatie van de gedichten, de muziek en de vaak toch ook wat raadselachtige beelden van de etsen die van deze uitgave een juweeltje maken."

Bron: http://home.planet.nl/~meul2882/fries/Bruinja,Tsead.html

P.s. van der Meulen maakt deel uit van het duo Hoed en Rand. Zij maakten eerder een muzikale bewerking van het gedicht 'wylst ús hier tinner wurdt / terwijl ons haar dunner wordt' uit Angel (Bornmeer, 2008). Ik heb destijds de tekeningen van Ramon Verberne gebruikt om er een clipje bij te maken.

 

terwijl ons haar dunner wordt 
en in de bomen de apen lachen 

terwijl we steeds vaker het dak op moeten 
om de weggewaaide pannen terug te leggen 

terwijl ons haar dunner wordt 
en de apen in de bomen lachen 

terwijl de dokter ons vaker ziet zitten 
in de snotterige en kuchende wachtkamer 

terwijl de apen lachen 

terwijl de één na de ander sterft 
en zijn daden niet meeneemt 
het graf in 

blijven de apen jong 
en lachen 

terwijl de boeren en scheten 
je overal heen vergezellen 
en je darmen en longen slijten 

terwijl het beschutte plekje 
onder de bomen 
lokt 

lachen de apen 
om de kracht die wegglipt 
uit je appelschillende 
handen 

je kijkt haar aan 
en je kijkt anders naar de grond 
terwijl dit alles 

wordt de honger van de apen 
groter 

terwijl het vergeven verschrompelt 
en woede alleen maar vervelt 

lachen de apen 

blijft de woede jong 

Website: http://www.hoedenderand.nl/

Het duo zingt Nederlandstalige poëzie, luister- en drinkliedjes. De melodieën bij de gedichten maken ze zelf. Voor hun eigen liedjes zijn de inspiratiebronnen onder andere de zee en de liefde. 

 

Deleted scenes from the stofsûgerfloor - De titel die je wist dat zou komen

Was net in gesprek met Anton de Goede van de VPRO. Komende dinsdag is het interview te beluisteren bij de Avonden en daarnaast, mits er geen beroemdheid overlijdt of een kabinet valt, is er een item bij Villa VPRO op Radio 1 komende maandagmiddag.

(Portert van Anton de Goede - bron: http://showcase.thebluebus.nl/)

Tijdens ons gesprek ging het ook kort over waar de titel van de bundel vandaan komt. Het was de titel van een gedicht dat ik schreef na mijn eerste gesprek met saxofoniste Femke IJlstra, die me vertelde waar ze vandaan kwam. 

Femke kwam langs in Amsterdam en speelde op de bank een prachtig stuk muziek, waarna ik onderstaand nieuw gedicht voorlas. Het haalde uiteindelijk de bundel niet, omdat ik het niet helemaal vond passen en het minder goed vond dan de gedichten in de rest van de bundel. 

De titel bleef echter in mijn hoofd doorzingen en die hebben we gehouden. Even overwoog ik nog Hotel Hoogtevrees, de titel van een andere gedicht, maar ik ben blij dat ik dat niet gedaan heb, want Kees 't Hart kwam dit jaar met een roman getiteld Hotel Vertigo. 

 

stofzuigerzangers

wie staat er midden in het dorp altijd voor het raam
van de nette voorkamer met de stofdoek in de handen
arbeidsvitaminen op de radio stofzuigerstang tegen de bank

en zingt ze terwijl de politie voorbij fiets
denkt ze aan haar melkrijder
en haar vijf kinderen

allemaal op de christelijke school
aan deze kant van het dorp

bijna op een kluitworp afstand
van ons

*

wie rijdt er met de vrachtwagen van unigro
de steeg in bij de vivo

is het de vader van je beste vriend
uit het vorige dorp

als hij voetballen kijkt op tv
doet hij dat met het geluid
van de radio

mag je het plein af om te zien of hij het is
gaat de bel nog niet

is er tijd genoeg voor het handopsteken
en hoi zeggen tegen de vader in de cabine

*

je kunt gebeten worden
door een radio-actieve spin

je kunt web schieten
uit je polzen

als je over het paadje
door het bosje loopt

je kunt dichter worden
het verleden door de sapcentrifuge drukken
tot de laatste druppel

stofsûgersjongers

wa stiet der midden yn it doarp altyd foar it rút
fan de kreaze foarkeamer mei de stofdoek yn `e hannen
arbeidsfitaminen op de radio stofsûgerstange tsjin de bank

en sjongt se wylst de polysje foarby fytst
tinkt se oan har molkrider
en har fiif bern

allegear op de kristlike skoalle
oan dizze kant fan it doarp                 

hast op in klútwurp ôfstân
fan ús

*

wa riidt der mei de frachtauto fan unigro
de steech yn by de vivo

is it de heit fan dyn bêste freon
út it foarige doarp

at er fuotbaljen sjocht op tv
docht er dat mei lûd
fan de radio

meist it plein ôf om te sjen of hy it is
giet de bel noch net

is der tiid genôch foar it hânopstekken
en hoi sizzen tsjin de heit yn de kabine

*

kinst biten wurde
troch in radio-aktive
spin

kinst web sjitte
út dyn polzen

ast oer it paadsje
troch it boskje rinst

kinst dichter wurde
it ferline troch de sopsintrifúzje drukke
oant de lêste drip

 

© Tsead Bruinja

 

You've been swooned

Marc Neys, alias Swoon, heeft een prachtige film gemaakt bij het gedicht 'De bern ha it fjoer oanstutsen / De kinderen hebben het vuur aangestoken.' Ik raad u aan voor een paar minuten uw gordijnen dicht te trekken en de video op full screen te zetten.

De bern ha it fjoer oanstutsen from Swoon on Vimeo.

Hieronder de Nederlandse vertaling/ondertiteling.

DE KINDEREN HEBBEN HET VUUR AANGESTOKEN

wij geven te veel licht samen
jij en ik denken dat ze ons niet zien
maar ze zien ons

net alsof ze naar een hemel kijken
vol vallende sterren op vlieland
eind augustus

het is nacht op het eiland verlangen
dat schuimkoppen van verwijt en verlangen aanvreten
en gulle golven van belofte zand aanzetten

de kinderen hebben het vuur aangestoken op het strand
het bijna op een volwassen zuipen gezet
en het aan elkaar bekend

zien elkaar elkaar elkaar

een boot kan me meenemen
maar daarvoor moet ik zieker zijn
en minder licht geven

een boot komt niet
hoe ik ook vloek

brandt af
op andere golven

gesmolten goud

de kinderen hebben het vuur aangestoken
en wij

wij geven te veel licht

 

© Tsead Bruinja

'Stofsûgersjongers / Stofzuigerzangers' is te bestellen via afuk.nl/?page=shop_product&productID=4563